Herediter Glomerüler Hastalıklar

Kalıtsal glomerüler hastalıkların çoğu, glomerüler bazal membranın (GBM) ana yapıtaşı olan Tip IV Kollajen zincirlerini kodlayan genlerdeki mutasyonlardan kaynaklanır. Bu mutasyonlar bariyerin yapısal bütünlüğünü bozarak kalıcı hematüri ve ilerleyici böbrek hasarına yol açar.

Alport Sendromu, Tip IV kollajenin alfa-3, alfa-4 veya alfa-5 zincirlerindeki bozukluk sonucu gelişen, en sık görülen herediter nefrit tablosudur. Vakaların %80'i X-e bağlı (COL4A5 mutasyonu) geçiş gösterir.

• 1. Böbrek Bulguları: Çocukluk çağında başlayan kalıcı mikroskobik hematüri ve zamanla gelişen proteinüri. Erkeklerde son dönem böbrek yetmezliğine (son dönem böbrek yetmezliği (SDBY)) ilerleme sıktır.
• 2. İşitme Bulguları: Genellikle adolesan dönemde başlayan, iki taraflı Sensörinöral İşitme Kaybı (özellikle yüksek frekanslı seslerde).
• 3. Oküler (Göz) Bulguları: Anterior Lentikonus (lensin öne doğru sivrileşmesi) Alport için patognomoniktir. Ayrıca makulada beyaz benekler (dot-and-fleck retinopati) görülebilir.

Tanıda genetik testler (COL4A mutasyonları) günümüzde altın standarttır, ancak biyopsi karakteristik bulgular sunar.

• Elektron Mikroskobu (EM): Bazal membranda düzensiz kalınlaşma, incelme ve lamellasyonlar (katmanlaşma) sonucu oluşan tipik 'Sepet Örgüsü' (Basket-weave) görünümü Alport için karakteristiktir.
• İmmünfloresan (IF): Tip IV kollajen alfa zincirlerine karşı boyanma kaybı izlenir.

Toplumun yaklaşık %1'inde görülen, genellikle selim seyirli bir kalıtsal hastalıktır.

• Klinik: Tek bulgu genellikle çocuklukta saptanan kalıcı izole mikroskobik hematüridir. Proteinüri ve böbrek yetmezliği gelişimi çok nadirdir.
• Patoloji: Elektron mikroskobunda GBM'nin tek tip (homojen) olarak aşırı derecede incelmiş (normalin yarısından az) olduğu görülür.
• Ayırıcı Tanı: Alport taşıyıcılığı ile karışabilir; ancak ailede işitme kaybı veya böbrek yetmezliği öyküsü olmaması ve selim seyri ile ayrılır.

Glomerülleri etkileyen bir diğer önemli kalıtsal hastalık Alfa-galaktosidaz A enzim eksikliğidir.

• Mekanizma: Podositlerde ve diğer hücrelerde GL-3 (Globotriaosylceramide) birikimi olur.
• Belirtiler: Nöropatik ağrılar, terleme azlığı (hipohidroz), ciltte anjiokeratomlar ve progresif proteinüri/böbrek yetmezliği.
• Tanı: Podositlerin içinde EM'de 'Miyelin figürleri' (zebra cisimcikleri) görülmesi tipiktir.

Kalıtsal hastalıklarda henüz kesin bir gen tedavisi yoktur; yönetim böbrek ömrünü uzatmaya odaklıdır.

• renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi (RAAS) Blokajı: ACE inhibitörleri veya anjiyotensin reseptör blokeri (ARB)'ler, proteinüriyi azaltmak ve fibrozisi yavaşlatmak için Alport hastalarında erken dönemde başlanmalıdır.
• Böbrek Nakli: SDBY gelişen Alport hastalarında nakil başarılıdır. ⚠️ Nadirende olsa: Nakil sonrası hastanın kendi antikorları yeni böbreğin GBM'sine saldırarak 'Anti-GBM hastalığı' geliştirebilir.