Miyeloproliferatif Neoplazmlar (MPN)
Alt Başlıklar
1 kategori🤖
⚠️ Miyeloproliferatif Neoplazmlar (MPN)
1. Esansiyel Trombositemi (ET): Tanı ve Ayırıcı Tanı (DSÖ 5. Edisyon)
ET, klonal bir kök hücre bozukluğudur. Tanı için trombosit ≥450 x 10⁹/L olmalı ve ilikte iri, hiperlobüle ('geyik boynuzu') megakaryositler izlenmelidir.
Kritik Ayrım: ET ile Erken/Prefibrotik Miyelofibrozis (pre-PMF) ayrımı hayati önem taşır. Pre-PMF'de ilik hiperselülerdir, megakaryositler 'bulut benzeri/atipik' nükleuslara sahiptir ve progresyon riski ET'den çok daha yüksektir.
2. MPN Moleküler Peyzajı: Sürücü ve Yolcu Mutasyonlar
- JAK2 V617F: PV'de %95+, ET ve PMF'de %60. Yaşlı popülasyon ve yüksek tromboz riskiyle ilişkilidir.
- CALR (Kalretikulin): ET ve PMF'de %25. Tip 1 (delesyon) fibrozis riski, Tip 2 (insersiyon) ise genç yaş ve ekstrem trombositoz ile ilişkilidir.
- MPL (W515L/K): TPO reseptör aktivasyonu sağlar (%5).
- HMR (Yüksek Moleküler Risk): ASXL1, EZH2, IDH1/2, SRSF2, U2AF1 ve TP53 mutasyonları, bağımsız olarak kısa sağkalım ve akut miyeloid lösemi (AML) transformasyon riskini artırır.
3. Polisitemi Vera (PV): Tanı ve Veneseksiyon Yönetimi
Tanı için Hb >16.5 (erkek) / 16.0 (kadın) veya Hct >%49 / %48 gereklidir. JAK2 V617F veya ekzon 12 mutasyonu majör kriterdir.
Tedavi Hedefi: Hematokrit (Hct) kesinlikle <%45 tutulmalıdır. Demir eksikliği yaratarak eritropoezi dizginlemek (veneseksiyon ile) standarttır ancak semptomatik hastalarda sitoredüksiyon (HU veya Ropeginterferon) eklenmelidir.
4. Klinik Komplikasyonlar: Tromboz ve aVWS
Tromboz Riski: JAK2 pozitifliği ve NLR ≥5 olması venöz olayları öngörür. Splanik ven trombozu (SVT) sıklıkla okült MPN belirtisidir.
aVWS (Kazanılmış von Willebrand): Trombosit >1.000 x 10⁹/L olduğunda multimer tüketimi nedeniyle kanama riski artar. VWF:RCo < %30 ise aspirin kontrendikedir.
5. Tedavi Optimizasyonu: Aspirin BID ve Yeni Ajanlar
Aspirin Direnci: ET'de yüksek trombosit turnover'ı nedeniyle günde tek doz yetersiz kalabilir. Yüksek riskli arteriyel grupta günde iki kez (100 mg BID) 'plain' aspirin önerilir.
Sitoredüksiyon: 1. basamak Hidroksiüre (HU). Gençlerde ve allel yükünü azaltmak (disease-modifying) için Ropeginterferon alfa-2b. Dirençli vakalarda Ruxolitinib veya LSD-1 inhibitörü Bomedemstat.
6. Progresyon: Miyelofibrozis ve AML Transformasyonu
Post-ET/PV MF tanısı için grade 2-3 fibrozis ve splenomegali (MYSEC-PM kriterleri) esastır. Transformasyon riskinde TP53 ve NFE2 mutasyonları kilit rol oynar. Küratif tek seçenek Allo-hematopoetik kök hücre nakli (HSCT) olup, zamanlama için mutasyonel MTSS skoru kullanılmalıdır.