Anemiler

Anemi, dolaşımdaki kırmızı kan hücrelerinin (eritrosit) kitlesinde veya hemoglobin (Hb) konsantrasyonunda azalma olması durumudur. Bu durum, dokulara oksijen taşınmasını bozarak doku hipoksisine yol açar.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) kriterlerine göre deniz seviyesinde anemi sınırları şunlardır:

• Erişkin Erkek: Hemoglobin < 13 g/dL
• Erişkin Kadın (Gebe olmayan): Hemoglobin < 12 g/dL
• Gebe Kadın: Hemoglobin < 11 g/dL

Anemilere tanısal yaklaşımda en temel ve ilk adım, eritrositlerin ortalama hacmini gösteren MCV (Mean Corpuscular Volume) değerine bakmaktır:

• Mikrositik Anemiler (MCV < 80 fL): Eritrositler küçüktür. Genellikle hemoglobin sentezi kusurludur. (Örn: Demir Eksikliği Anemisi, Talasemiler, Kronik Hastalık Anemisi [geç evre], Sideroblastik Anemi, Kurşun Zehirlenmesi).
• Normositik Anemiler (MCV 80-100 fL): Eritrosit boyutu normaldir ancak sayıları azdır. (Örn: Akut kan kaybı, Kronik Hastalık Anemisi [erken/tipik evre], Böbrek Yetmezliği, Aplastik Anemi, bazı Hemolitik Anemiler).
• Makrositik Anemiler (MCV > 100 fL): Eritrositler anormal derecede büyüktür. Kendi içinde ikiye ayrılır:
  • Megaloblastik: DNA sentez bozukluğu vardır, nötrofillerde hipersegmentasyon görülür (B12 Vitamini ve Folik Asit Eksikliği).
  • Non-Megaloblastik: DNA sentez sorunu yoktur (Alkolizm, Karaciğer Hastalığı, Hipotiroidi, miyelodisplastik sendrom (MDS), Retikülositoz).

Aneminin kemik iliğinde üretim azlığından mı yoksa periferde yıkım/kayıptan mı kaynaklandığını anlamak için Düzeltilmiş Retikülosit Sayısı (veya Retikülosit Üretim İndeksi - RPI) kullanılır.

• Hipoproliferatif (Düşük Retikülosit): Kemik iliği anemiye yeterli yanıt veremez (RPI < 2). Temel maddelerin eksikliği (Demir, B12, Folat), kemik iliği hasarı (Aplastik anemi, infiltrasyon) veya uyarıcı eksikliği (Böbrek yetmezliğinde EPO eksikliği) durumlarında görülür.
• Hiperproliferatif (Yüksek Retikülosit): Kemik iliği sağlamdır ve anemiye yanıt olarak kana bolca genç eritrosit (retikülosit) pompalar (RPI > 2 veya >3). Akut kanamalar ve Hemolitik Anemilerde (yıkım) görülür.

Aneminin genel semptomları doku hipoksisine bağlı yorgunluk, halsizlik, solukluk (özellikle konjonktiva ve palmar çizgilerde), efor dispnesi ve taşikardidir. Ancak alt tiplere özgü spesifik bulgular tanıyı ele verir:

• Demir Eksikliği: Pika (buz, toprak yeme isteği), kaşık tırnak (koilonişi), dudak kenarlarında çatlak (angular stomatit), yutma güçlüğü (Plummer-Vinson Sendromu).
• B12 Eksikliği: Simetrik nöropati, denge kaybı, ataksi, kırmızı ve ağrılı dil (Hunter glositi).
• Hemolitik Anemiler: Skleralarda sarılık (ikter), idrar renginde koyulaşma, safra taşları ve splenomegali.