Büyüme Hormonu Patolojileri: Akromegali ve Gigantizm

⚠️ Uzman Modülü: Harrison 21st Ed & Endocrine Society 2024 (Acromegaly Guideline) referanslıdır.

Büyüme Hormonu (GH) salgılayan bir hipofiz adenomunun (genellikle makroadenom) yol açtığı klinik tablodur.

• Gigantizm: Epifiz plakları kapanmadan önce (çocukluk/erken adölesan) gelişen aşırı boy uzaması.
• Akromegali: Epifiz plakları kapandıktan sonra gelişen, uç organlarda ve yumuşak dokularda büyüme ile seyreden tablo.
• Mekanizma: Pulsatil GH salınımı karaciğerden IGF-1 (İnsülin Benzeri Büyüme Faktörü-1) üretimini uyarır. Klinik bulguların çoğundan sürekli yüksek seyreden IGF-1 sorumludur.

Akromegali tanısı genellikle semptomlar başladıktan 7-10 yıl sonra konur. İpuçları şunlardır:

• Yumuşak Doku ve İskelet: El ve ayaklarda büyüme (yüzük/ayakkabı numarasında artış), prognatizm (çene ilerlemesi), diş aralıklarının açılması (diastema), makroglossi.
• Metabolik: İnsülin direnci, DM (%25), hipertrigliseridemi.
• Sistemik: Uyku apnesi (en sık), karpal tünel sendromu, hipertansiyon ve Kolon Polipleri (kolon kanseri riski artmıştır).
• Kardiyak: Biventriküler hipertrofi ve restriktif kardiyomiyopati.

Tanı iki aşamalı doğrulanır:

1. Birinci Basamak (Tarama): Serum IGF-1 düzeyi. GH düzeyi pulsatil olduğu için tek başına anlamsızdır; ancak IGF-1 gün boyu stabildir.
2. İkinci Basamak (Konfırmasyon): 75g OGTT ile GH Supresyon Testi. Normalde glukoz yüklemesi sonrası GH < 1 µg/L (bazı kılavuzlarda < 0.4) olmalıdır. Akromegalide GH suprese olmaz.
3. Görüntüleme: Biyokimyasal tanı konduktan sonra Hipofiz MRI (Genellikle makroadenom izlenir).

Hedef: IGF-1'in normal yaş/cinsiyet sınırlarına çekilmesi ve GH'ın < 1 µg/L altına indirilmesidir.

• Cerrahi (Transsfenoidal Rezeksiyon): Mikroadenomlarda ve kitle basısı olan makroadenomlarda ilk seçenektir.
• Medikal Tedavi:
  • Somatostatin Analogları (Oktreotid, Lanreotid): İlk seçenek medikal tedavi. SSTR2 reseptörleri üzerinden GH salınımını azaltır.
  • GH Reseptör Antagonisti (Pegvisomant): GH'ın etkisini reseptör düzeyinde bloke eder. IGF-1'i en güçlü düşüren ajandır.
  • Dopamin Agonistleri (Kabergolin): Bazı tümörlerde GH salınımını baskılayabilir (genellikle ek tedavi).
  • Pasireotid: SSTR5 afinitesi yüksek yeni nesil analog (özellikle dirençli vakalarda).
• Radyoterapi: Cerrahi ve medikal tedaviye dirençli vakalarda son seçenek olarak kullanılır.

Akromegali hastalarında sadece hormon takibi yetmez. Tanı anında ve periyodik olarak Kolonoskopi, Ekokardiyografi ve Uyku Çalışması mutlaka yapılmalıdır.