Pankreas Hastalıkları: Akut, Kronik ve Neoplaziler

⚠️ Pankreas hastalıkları, erken tanının hayati olduğu 'enzimatik bir bombadır'. Harrison 21st Ed & 2025 American College of Gastroenterology (ACG) Guidelines referanslıdır.

Pankreas enzimlerinin (tripsinojen vb.) parankim içinde vaktinden önce aktive olup organı 'sindirmesi'dir.

• Etiyoloji: En sık iki neden Safra Taşları ve Alkol'dür. Diğerleri: Hipertrigliseridemi (>1000 mg/dL), ERCP sonrası ve ilaçlar.
• Klinik: Sırta vuran kuşak tarzında şiddetli epigastrik ağrı, bulantı, kusma.
• Tanı: En az 2 kriter olmalı: (1) Tipik ağrı, (2) Amilaz/Lipaz > 3 kat artış, (3) bilgisayarlı tomografi (BT)/MR görüntüleme bulguları. Not: Lipaz, amilaza göre daha spesifiktir ve kanda daha uzun süre yüksek kalır.

Prognozu belirlemek için başvuruda ve 48. saatte bakılan parametreler kritiktir. BISAP skoru ve Balthazar BT skorlaması modern pratikte yaygın kullanılır. Şiddetli vakalarda 'Sıvı Resüsitasyonu' tedavinin en önemli basamağıdır.

Tekrarlayan inflamasyon atakları sonucu parankimin fibrozise uğraması ve fonksiyon kaybıdır. Triad: Pankreatik kalsifikasyon + Steatore (yağlı dışkı) + Diyabetes Mellitus.

• Tanı: Altın standart 'Sekretin Stimülasyon Testi'dir ancak pratikte Fekal Elastaz-1 düşüklüğü ve BT'de kalsifikasyonlar kullanılır.

Gastrointestinal sistemin en kötü prognozlu kanserlerinden biridir. Genellikle pankreas başında yerleşir.

• Risk Faktörleri: Sigara (en güçlü), kronik pankreatit, aile öyküsü (BRCA2, Peutz-Jeghers).
• Klinik: Ağrısız tıkanma sarılığı (Courvoisier bulgusu - ele gelen gergin safra kesesi) ve kilo kaybı.
• Belirteç: CA 19-9 tanıdan ziyade tedavi takibinde kullanılır.

• Psödokist: Epitel döşemesi olmayan sıvı koleksiyonu. 6 haftadan uzun sürerse veya semptomatikse drenaj gerektirir.
• Nekrotizan Pankreatit: Enfekte nekroz varlığında mortalite tavan yapar; ince iğne aspirasyonu (İİA) ile kültür gerekebilir.