PBMAH: Genetik Temeller ve Ailevi Riskler (İleri Okuma)
Güncelleme: 05 May 2026
🔬 1. PBMAH: Genetik Heterojenite ve Kalıtım
Primer Bilateral Makronodüler Adrenal Hiperplazi (PBMAH), endojen Cushing sendromunun nadir (<%2) bir nedenidir. Eskiden sporadik sanılsa da, günümüzde büyük oranda otozomal dominant kalıtımla ailevi geçiş gösterdiği kanıtlanmıştır. Temel mekanizma, tümör baskılayıcı gen inaktivasyonu ve ektopik reseptör ekspresyonudur.
🧬 2. Temel Genetik Sürücüler (YDUS Spotları)
ARMC5 Mutasyonları (En Sık Klasik Form)
- Genetik/Mekanizma: Sporadik sanılan hastaların %25'inde germline ARMC5 mutasyonu saptanır. "İki vuruşlu" (two-hit) modele uyar (germline + somatik delesyon).
- Klinik Riskler: Fenotipik olarak daha şiddetli CS geliştirirler. Menenjiyom gelişimi klasik bir ailevi eşlikçidir. Ailede asemptomatik taşıyıcılık oranı çok yüksektir.
KDM1A Mutasyonları (GIP-Bağımlı Form)
- Mekanizma: Besin/GIP bağımlı CS'nin genetik sürücüsüdür (Yemek yemekle kortizol artar). GIP ve LH/hCG reseptörlerinin devasa ektopik ekspresyonuna neden olur.
- Kanser Riski: Ailede Multipl miyelom, rektal kanser ve bronşiyal nöroendokrin tümör riskleri belirgin artmıştır. Derhal genetik ve kanser taraması gerektirir.
GNAS Mutasyonu (McCune-Albright Sendromu)
Pediatrik PBMAH olguları MAS'ın bir parçası olabilir. Gs alfa alt birimini kodlayan GNAS'ın somatik aktive edici mutasyonuna bağlıdır.
3. Sendromik Birliktelikler ve Aile Tarama Algoritması
Sendromik PBMAH Eşlikçileri
- MEN1: %20'sinde adrenal lezyonlar saptanır.
- FAP (APC geni): Adrenal hiperplazi bildirilmiştir.
- Herediter Leiomyomatozis (FH geni): Bilateral hiperplazi eşlik edebilir.
Aile Taraması (Protokol)
İndeks vakanın 25 yaş üstü 1. derece akrabaları taranmalıdır. İlk basamak biyokimyasal tarama 1-mg DST'dir (<1.8 olmalıdır). Anormallik saptanan bireylerde adrenal bilgisayarlı tomografi (BT)/manyetik rezonans görüntüleme (MRG) istenir ve ektopik reseptör (GIP vb.) testleri yapılır.